Omurga Hastalıkları

Prof.Dr.Başar Atalay

Bel ağrısı bir hastalık mıdır yoksa belirti mi? Ne tür hastalıklara yol açar?

Bel ağrısı farklı hastalıkların sonucunda görülebilen bir belirtidir. Bel ağrısı anatomik olarak bu bölgede bulunan her yapıdan kaynaklanabilir örneğin kaslar, disk, bağ dokuları eklem ve kemikler ağrı kaynağı olabilir. Bel ağrısı  kireçlenme veya fıtıklara, beldeki mekanik zorlanmalara, omurgayı tutan romatizmal hastalıklara, enfeksiyon ya da iltihaplı hastalıklara, osteoporoz gibi metabolik hastalıklara, kansere, yumuşak dokulara bağlı (fibromiyalji veya miyofasiyel ağrı gibi) veya iç organlardan köken alan bazı hastalıkların belirtisi olarak karşımıza çıkabilir. Bel ağrısı ile başvuran hastada ağrının hangi hastalıktan kaynaklandığının belirlenmesi önemlidir. Ana hastalığın belirlenmesi tedaviye ve tedavinin şekline karar vermemizde temel etkendir.

 

Bel ağrısı neden insanların en sık karşılaştıkları rahatsızlıklardandır?

Bel ağrısı istatistiklere göre üst solunum yolu ve gripal enfeksiyonlarından sonra toplumda 2. sırada görülen önemli bir sağlık sorunudur. Toplumdaki bireylerin yarısından fazlası (bazı yayınlarda %80-90) hayatlarının herhangi bir döneminde mutlaka bel ağrısı geçirmektedirler. Bel ağrısının ana nedenlerini yaşlanma ve buna bağlı meydana gelen dejenerasyon ve deformasyonda aramak gerekir. Çevresel faktörler de bel ağrısını arttıran nedenlerden sayılabilir. Örneğin mesleki olarak ağır işlerde çalışanlar ağır iş makinaları kullananlar, hızlı kilo alanlar, sigara içenler bütün vücutta basınçla titreşime maruz kalanlar(bazı mesleki hastalık ve iş makinaları), sürekli eğilip kalkan, ağır eşya kaldıranlarda bel ağrıları daha sık görülür. Sonuç olarak mekanik yüklenmeler zararlı olabilir.

 

İstatistikler kadınlarda görülme sıklığının daha çok olduğunu gösteriyor. Bunun nedeni nedir?

Bel ağrısı pek çok faktörden etkilenebilmektedir ve ağrı değerlendirilmesi, ölçülmesi zor olan hastalıklardan birisidir. Kadınların ağrı semptomlarını daha çok tanımladıkları ve vücutlarından kaynaklanan problemlere karşı daha duyarlı oldukları öne sürülmüştür. Ayrıca kadınlarda osteoporozun daha sık görülmesi ve kadınlardaki kas kütlesinin erkeklere göre daha zayıf olması bel ağrısının kadınlarda daha sık görülmesini açıklayabilir. Ancak bugüne kadar yapılan birçok başka çalışmada da kadınların aksine erkeklerde bel ağrısının daha sık görüldüğü bildirilmiştir.

 

Bel ağrısı için risk faktorleri neden olur?

Bel ağrısında risk faktörleri açısından son yıllarda mesleksel faktörler ve bireyin genetik yapısı ön plana çıkmaktadır. Özellikle ağır bedensel iş gücü gerektiren işler, uzun süreli oturma ve araç kullanma gerektiren işler riskli olarak kabul edilmektedir. Ağır bedensel zorlanma gerektiren işlerde çalışma süreci uzadıkça bel ağrısı sıklığı da artmaktadır.  Depresyon, moral bozukluğu gibi psikososyal faktörler bel ağrısının uzun sürmesine neden olabilir.

Bel ağrılarının seyri nasıldır?

Bel ağrısı altta yatan hastalığa göre değişik seyir gösterebilir. Örneğin dejeneratif ağrılarda(yaş ve deformasyona bağlı) ağrı hareketle yüklenmekle yol yürümekle artar dinlenmekle geçer. Kemik tümörlerinde geceleri artan ve aktiviteye çok bağımlı olmayan ağrılar olur. Omurilik tümörlerinde ağrının yanında ağır felç ya da idrar büyük abdest kaçırma durumları olabilir ancak bu bulguları ileri derecede sinir sıkışması olan her durumda da görebiliriz. Bazen hafif duyu kusurları ya da uyuşmalar bazen de yanmalar görülebilir. Her hastalığın seyri farklı olduğundan hızlı ilerleyen hastalıklarda bu saydıklarımız bir kaç gün içinde ortaya çıkabilir ama yavaş seyreden hastalıklarda bu bulguların görülmesi aylar ya da yıllar alabilir.

İnsanların bel ağrısı yaşamaması için neler yapması gerekir?

Bel ağrısı yaşamamak için gün içinde neler yapmak, neler yapmamak gerekir?

Bel ağrısına sebep olan etkenlerden biri doğru olmayan ağırlık kaldırmadır. Mekanik yüklenmeler belde sakatlanmalara neden olabilir. Bel ağrısına yatkın bireylerin bel ağrısı açısından riskli olan hemşirelik, ağır vasıta sürücülüğü gibi mesleklerden kaçınmaları uygun olacaktır. Egzersizler özellikle yüzme ve yürüme ile sırt ile karın adalelerini güçlendirici egzersizler yapmak bel kaslarını güçlendirdiği için çok faydalıdır. Ayrıca iş yerinde uzun süre masa başı oturmanın iyi olmadığını düşünüyorum.

Ağır yük kaldırırken nelere dikkat etmek gerekiyor?

Gün içindeki aktivitelerimizde bazı noktalara dikkat etmek belimizin zedelenme riskini azaltır. Öne eğilirken dizlerimizi bükmek, kaldırma işlemlerini yavaş yapmak, kaldırılacak nesneleri vücudumuza yakın tutmak, yükleri simetrik taşımaya çalışmak gibi bazı basit önlemler alınabilir. Vücut ağırlığının yüzde 30 undan fazlasını kaldırmak biyomekanik olarak kesinlikle sakıncalıdır.

Sigara ile bel ağrısı arasında bir ilişki var mıdır?

Sigara içenlerde omurlar arasındaki disklerde beslenme bozukluğu oluşmaktadır. Bu nedenle sigara içilmesi bel ağrısına zemin hazırlamaktadır.

Bel ağrısı kendiliğinden geçer mi? Bunun için bir süre beklenilmeli mi?

Bel ağrısının kendiliğinden geçmesi altta yatan hastalığa yani bel ağrısının kaynağına göre değişebilmektedir. Eğer söz konusu olan bir zorlanma ise sıklıkla 4 gün ile 2 hafta arası bir sürede geçmesi söz konusudur. Hastaların bir kısmında ise bel ağrısı uzayabilir. Özellikle ayakta veya bacakta güç kaybı, his azalması, yürüyememe, dengesizlik, idrar büyük abdest kaçırma gibi şikayetleri olanların acil olarak beyin omurilik cerrahisi uzmanına başvurmaları gereklidir.

Bel ağrısının yaşandığı hangi durumda tıbbi bir tedavi yöntemi zorunludur? Hangi noktada beyin omurilik cerrahisi uzmanına gidilmelidir?

Her türlü bel ağrısında eğer ağrı 2-3 günden fazla devam ederse hafif olan ağrı şiddetlenirse, ayakta ve veya bacakta güç kaybı, his azalması, yürüyememe, dengesizlik, idrar büyük abdest kaçırma gibi durumlar ortaya çıkarsa mutlaka beyin omurilik cerrahisi uzmanına gitmek gerekir.

Ayrıca ateş yükselmesi, kanser gibi, kemik ermesi gibi başka hastalıkları olanların da vakit kaybetmeden başvurmaları gerekir.

Halk arasında bilinen çektirme yöntemi tedavi için doğru bir yöntem midir? Değilse ne tür sonuçlara yol açabilir?

Bu tarz uygulamaların kalıcı bazı felç ve ağır hastalıklara yol açabildiğini gözlemliyoruz. Ani gelişen güç kayıpları bu tür uygulamaları takiben izlenebilir ve acil cerrahi girişimi zorunlu kılabilir.  Bel çekilmesi sonucunda en sık gördüğümüz sorunlar ani ve şiddetli ağrı, ayaklarda felç, idrar veya büyük abdest kaçırma ve cinsel güç kaybı ya da erkeklerde ereksiyonun kaybedilmesidir.

Bel ağrısı tedavi edilmediğinde nelere yol açabilir?

Bu altta yatan hastalık ile ilişkilidir. Örneğin prostat kanserine bağlı kemik tutulumu olduğunda ve hasta bu belirtiyi dikkate almadığında hastalığın ileri bir aşamada fark edilmesi söz konusu olabilir. Kemik erimesine (osteoporoza) bağlı kırıkları olan hastada kırıkların tedavisiz kalması yeni kırıklara zemin hazırlayarak bel ağrısının ve deformitelerin kalıcı olmasına neden olabilir.  Aynı şekilde yukarıda da saydığımız gibi ayakta veya bacakta güç kaybı ve felç, his azalması, yürüyememe, dengesizlik, idrar büyük abdest kaçırma, cinsel fonksiyon kaybı gibi durumlar oluşabilir. Bu şikayetler varsa beyin omurilik cerrahisi uzmanına başvurulmalıdır. Bazen geç kalınması telafisi mümkün olmayan sorunlara yol açabilir.

Bel fıtığı ile bel kayması arasındaki fark nedir?

Bel fıtığı bel kemikleri arasında süspansiyon görevi yapan kıkırdak yapıların deforme olarak sinirleri sıkıştırması bunun sonucunda felç ve his azalması gibi durumların ortaya çıkmasıdır. Bel kaymasında ise sadece bu kıkırdak değil beli sabit ve dengeli olarak bir arada tutan diğer eklem ve bağ dokuları da deforme olur hatta bel kemiğindeki kırıkların da etkisiyle bel kemikleri birbiri üzerinde kayar. Sonuç olarak yine ağrı, felç veya his kaybı gibi durumlar oluşabilir.

Bel ağrısının şişmanlıkla ilişkisi nedir? Tedavisi için tek yol zayıflamak mıdır?

En doğrusu ani ve hızlı kilo alanlarda bel ağrısı ile daha sık karşılaşıldığıdır. Şişmanlığın bel ağrısını arttırdığını gösteren yayınlar vardır ama tam tersine belirgin bir etkisi olmadığını söyleyen yayınlar da vardır. Mekanik aşırı yüklenmeler şişmanlık şeklinde olduğunda da kesinlikle bel ağrısı yapar.

Egzersiz bel ağrılarını nasıl engeller?

Egzersizler ağrıyı azaltarak, gergin kasların uzamasına neden olarak, zayıf kas gruplarını güçlendirip omurgaya destek sağlayarak, duruşu düzeltir ve omurganın üzerindeki mekanik yüklenmeyi azaltırlar. Yine yürüme, yüzme gibi aerobik egzersizler olarak adlandırılan kondisyonu arttıran egzersizlerin de bel ağrısı açısından olumlu etkileri bulunmaktadır.

Hareketsizlik nasıl etkiler?

Hareketsizlik tüm kas iskelet sisteminde birkaç hafta gibi kısa sürelerde bile negatif yönde etki etmektedir. Kemiklerin ve kasların zayıflamasına neden olmaktadır. Bu nedenle hastalarımızı mümkün olan en kısa sürede ayağa kaldırmak ve gündelik işlerine döndürmeyi amaçlıyoruz. Ani bel ağrısı nedeni ile istirahat önerilse bile bu 2-3 gün gibi kısa süreli olmaktadır. Eski yıllardaki gibi aylarca süren yatak istirahati uygulamaları güncelliğini yitirmiştir.

Bel ağrısında ağrıyan bölgeye buz kullanmak acıyı azaltan bir şey midir, yoksa zararlı mıdır?

Soğuk tedavisi ağrı ve kas spazmını azaltmak amacı ile uygulanabilir. Bu tür uygulamalar fizik tedavi yaklaşımlarının içinde yer almaktadır.

Bel ağrısının başka bir hastalıkla, örneğin romatizmayla ilişkisi var mıdır?

Omurgayı tutan bazı romatizma hastalıkları bulunmaktadır. Bunların arasında Ankilozan spondilit hastaları ile sık karşılaşmaktayız. Bel ağrısı ayırıcı tanısında mutlaka göz önünde bulundurulması gereken bir hastalık grubudur. Özellikle sabahları bir saati aşan tutukluk (yani hareket ettirmede zorluk) yaşayan, bel hareketlerinin kısıtlandığını hisseden kişilerin bu açıdan incelenmesi uygun olacaktır. Yine romatizmal hastalıklara bağlı bel ağrısı varlığında diğer eklemlerde kızarıklık, şişlik, sıcaklık, deri döküntüleri ve ailede romatizmal hastalık öyküsü açısından dikkatli olmak gerekir. Çünkü bu hastalıkların varlığında uzun süreli ilaç tedavisi, belli egzersiz programları gerekebilmektir.

Her hastalık için farklı bir cerrahi tedavi şekli var mı?

Bel fıtığı mikrocerrahi ve endoskopik cerrahi ile tedavi ediliyor. Erken dönemde müdahale edildiği takdirde bu operasyonlarda başarı oranımız çok yüksek. Operasyon küçük bir kesiyle ciltte dikiş görülmeyecek şekilde yapılabiliyor. Ameliyat sonrasında hastalarımız ortalama bir gün yatıyor, ortalama bir hafta da istirahat öneriyoruz. Bu süre içinde hasta normal günlük aktivitelerine devam edebiliyor. Belde kayma ameliyatlarından bir gün sonra hasta hemen ertesi gün yürütülebiliyor. Daha geniş çaplı ameliyatlarda ise hastanın hastaneden çıkması 4-5 günü bulabiliyor. Bu hastalarımıza da 2-3 hafta dinlenme süresi öneriyoruz. Kaslar zayıflamasın diye bir an önce normal aktivitelerine dönmelerini istiyoruz. Bu ameliyatlarda bacakta ve ayakta kuvvet kaybı olan bazı hastalarımızda operasyon sonrası fizik tedavi gerekiyor.

Ekim 17, 2016

Bel Ağrısı

Prof.Dr.Başar Atalay Bel ağrısı bir hastalık mıdır yoksa belirti mi? Ne tür hastalıklara yol açar? Bel ağrısı farklı hastalıkların sonucunda görülebilen bir belirtidir. Bel ağrısı anatomik […]
Ekim 17, 2016

Bel Fıtığı

Prof. Dr. Başar Atalay Bel Fıtığı Nedir? Omurgamız birbirine diskler (kıkırdak) ile bağlanmış kemik yapılardan oluşmuştur. Omurgamızdaki kemikler arasındaki bu disklerin fonksiyonu yük taşımaktır. Yük taşıyan […]
Ekim 17, 2016

Belde Kanal Daralması

Prof. Dr. Başar Atalay Lomber Spinal Stenoz Nedir? Omurilik ve sinir liflerini koruyan kemik yapıya “omurga kemiği” denir. Omurilik ve sinir lifleri omurga kemikleri ortasındaki kanal […]
Ekim 17, 2016

Bel Kayması

Prof. Dr. Başar Atalay Bel kayması Nedir? Omurgamız birbiri üzerine belirli bir dengede yerleşmiş 33 omurga kemiğinden oluşur. Bu yapının dengede durabilmesi için omurgamızda 3 farklı […]